Ομιλία στη Στέγη Μικρασιατικών Σπουδών Κορίνθου

Αποτελεί για μένα ιδιαίτερη τιμή η πρόσκλησή σας να συμμετάσχω στη σημερινή σας εκδήλωση. Εκδήλωση ενεργοποίησης της εθνικής μνήμης. Εκδήλωση κοινωνικής ευαισθησίας και αλληλεγγύης, που τιμά την Κόρινθο και όλη την Κορινθία. Μια περιοχή που δέχθηκε και αγκάλιασε χιλιάδες αδελφούς μας Έλληνες πρόσφυγες, από τη Μικρά Ασία, και τους άλλους γενέθλιους τόπους του Ελληνισμού στην Τουρκία, στον Πόντο, στον Καύκασο, στη Ρωσία.

Οι μνήμες μας είναι κοινές. Γιατί και εγώ έζησα σ’ ένα χωριό, στο Βέλο, όπου εγκαταστάθηκαν πρόσφυγες, σ’ ένα συνοικισμό. Και εγώ έχω πάντα ζωντανή την εικόνα της διαδρομής των προσφύγων, του αγώνα τους για την ενσωμάτωση και την επιβίωση.

Αυτή την ιστορική μνήμη έχουμε το χρέος ως λαός, ως έθνος, ως συγκροτημένη πολιτεία να την υπερασπιζόμαστε. Η ιστορική μνήμη είναι η αρματωσιά κάθε λαού, για να μπορέσει ν’ ανοίξει δρόμους στο μέλλον, να πορευθεί με αξιοπρέπεια και εθνική αυτοπεποίθηση στους δύσκολους καιρούς των διεθνών προκλήσεων.

Λαός που δεν μπορεί να υπερασπισθεί το ιστορικό του παρελθόν, είναι λαός χωρίς αντιστάσεις και αντοχές. Είναι λαός χωρίς μέλλον.

Και απ’ αυτή την πλευρά οι πρωτοβουλίες που αναλαμβάνετε, η σημερινή σας εκδήλωση και η γενικότερη ευαισθησία σας, είναι πράξεις αντίστασης, ενάντια στη λήθη και στο χρόνο. Είναι πράξεις ελπίδας για την Ελλάδα του κοινού μας μέλλοντος, για τις νεώτερες γενιές, που πρέπει να γνωρίζουν την ιστορία της πατρίδας τους και να μην ξεχνούν. Το σύνθημα “δεν ξεχνώ” που βγήκε μέσα από τα συντρίμμια της εθνικής τραγωδίας της Κύπρου θα πρέπει να είναι ενεργό και να συνδέεται με όλη την τραυματική πορεία του ελληνισμού, τον 20ο αιώνα. Η ενεργοποίηση της ιστορικής μνήμης είναι υπόθεση όλων μας. Όχι για να μείνουμε προσκολλημένοι στο παρελθόν. Όχι για να γίνουμε όμηροι της ιστορίας και των αντιφάσεών της. Όχι για να εγκλωβισθούμε στην αναπαραγωγή της ιστορικής νοσταλγίας. Αλλά για να γνωρίζουμε. Η γνώση της ιστορίας, είναι δύναμη και πλούτος για ένα λαό. Για να μάθουμε από τα λάθη μας. Για να μην τα επαναλαμβάνουμε. Τα διδάγματα της ιστορίας δεν έχουν μόνον παιδευτική αξία. Είναι προϋπόθεση για την ασφαλή και ανεξάρτητη πορεία μας, ως λαός και ως έθνος. Είναι όμως και ευθύνη για όλες τις πολιτικές δυνάμεις της χώρας, για όλους τους πολιτικούς να εργάζονται με εθνική συνείδηση και αυτογνωσία για την πρόοδο αυτού του τόπου. Χωρίς να γοητεύονται από τον αδιέξοδο λαϊκισμό. Χωρίς να υποτάσσονται στην εθνικιστική τύφλωση, στο όνομα ανιστόρητων και επικίνδυνων αντιλήψεων περί ανάδελφου έθνους, και περί εθνικής μοναξιάς. Χωρίς ν’ αναζητούν πάντα στους άλλους, στους ξένους, τη δικαιολογία για τα δικά τους λάθη, για τις δικές τους εθνικές προδοσίες, για τη δική τους υπονόμευση της εθνικής ενότητας. Ο 20ος αιώνας για την Ελλάδα είναι ο αιώνας των μεγάλων κατακτήσεων και των μεγάλων λαθών. Της εθνικής ολοκλήρωσης με την απελευθέρωση των εδαφών και από την άλλη των εθνικών καταστροφών. Της ισχυρής δημοκρατικής Ελλάδας της μεταδικτατορικής περιόδου και της “μικράς και εντίμου” Ελλάδας του παρελθόντος, ανίσχυρης και εξαρτημένης από τις σκοπιμότητες και τα συμφέροντα των δυνάμεων της εποχής. Και είναι εθνική ανάγκη η ενεργοποίηση της ιστορικής μνήμης, για να συμβάλει στο “σπάσιμο” της αλυσίδας των ιστορικών λαθών και των χαμένων ιστορικών ευκαιριών. Είναι για να διδαχθούμε αξιοπρέπεια, όπως μας δίδαξαν αξιοπρέπεια οι εκατοντάδες χιλιάδες έλληνες πρόσφυγες, που ήρθαν στην Ελλάδα για μία νέα ζωή. Είναι για να ενταφιάσουμε οριστικά τις καταστροφικές ψευδαισθήσεις ορισμένων κύκλων που συνεχίζουν, ακόμη και σήμερα, να πιστεύουν στο “μεγαλείο” της Μεγάλης Ιδέας και να επιχειρούν να δηλητηριάζουν την ενότητα και την ομοψυχία του λαού μας.

Αυτό που πρέπει να συγκρατήσουμε, και κυρίως να συνειδητοποιήσουμε, είναι ότι τόσο η Μικρασιατική καταστροφή, όσο και η τραγωδία της Κύπρου είναι το αποτέλεσμα συγκεκριμένων πολιτικών συνθηκών. Συνθήκες που διαμορφώθηκαν από συγκεκριμένες πολιτικές επιλογές. Το Μικρασιατικό δράμα και η καταστροφή του Ελληνισμού ήλθε ως συνέπεια ενός ασταθούς πολιτικού περιβάλλοντος στην Ελλάδα. Η εθνική ενότητα είχε υπονομευθεί από τον εθνικό διχασμό, από την κρίση εμπιστοσύνης στο πολιτικό σύστημα, από το ρόλο του παλατιού, από την υπονόμευση του μεγάλου ηγέτη Ελευθερίου Βενιζέλου, από την ανεξέλεγκτη παρέμβαση του στρατού στην πολιτική ζωή, από τη δουλική εξάρτηση του πολιτικού κόσμου από τις μεγάλες δυνάμεις. Το αποτέλεσμα το γνωρίζουμε όλοι. Το αποτέλεσμα όλων αυτών των παραγόντων το βίωσε, πρώτα απ’ όλους, ο μικρασιατικός ελληνισμός, με τον ξεριζωμό από τις πατρογονικές εστίες, με το προσφυγικό κύμα που συντάραξε την ελληνική κοινωνία. Τηρουμένων των ιστορικών αναλογιών, το δράμα του κυπριακού ελληνισμού είναι το τραγικό αποτέλεσμα των ίδιων παραγόντων, της ίδιας πολιτικής παθογένειας. Η εθνική προδοσία της Κύπρου από ένα δικτατορικό καθεστώς εξάρτησης και υποταγής στους ξένους, είναι η τελευταία μαύρη σελίδα της νεοελληνικής ιστορίας. Μόνο κάτω από τέτοιες ανελεύθερες και αντιδημοκρατικές συνθήκες, ήταν τελικά δυνατό, να πληγωθεί η Ελλάδα, να χαθεί ελληνικό έδαφος, να οδηγηθούμε σε εθνικά αδιέξοδα.

Τα τραύματα στο “σώμα” της Ελλάδας δεν ήταν ένα “καπρίτσιο” της ιστορίας. Δεν ήταν η μοιρολατρική συνέπεια κάποιων εχθρών που απεργάζονται το κακό της χώρας. Γιατί οι εχθροί βρίσκονταν εντός των τειχών. Ήταν όλοι αυτοί που στο όνομα μιας ψευδεπίγραφης εθνικής αποστολής, οδήγησαν την Ελλάδα στις πιο σοβαρές ήττες του 20ου αιώνα.

Αυτό πιστεύω ότι είναι και το πιο σημαντικό μήνυμα που οφείλουμε όλοι να συνειδητοποιήσουμε για να αποτρέψουμε την επανάληψη εθνικών τραγωδιών στο μέλλον. Ο ψευδοπατριωτισμός των επαγγελματιών της εθνικής ψευδαίσθησης είναι η ρίζα του κακού. Και έχουμε όλοι την ευθύνη, ανεξάρτητα από κομματικές εντάξεις, να σφυρηλατήσουμε την ευρύτερη δυνατή εθνική ενότητα. Να συμβάλουμε στην εμβάθυνση των δημοκρατικών θεσμών και στην ενίσχυση του πολιτικού μας συστήματος. Να εμπνεύσουμε εθνική αυτοπεποίθηση και υπερηφάνεια στους νεώτερους, μέσα από την κοινωνική συνοχή και αλληλεγγύη, με τη διεύρυνση της οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης, με τον αγώνα για τη συνεχή πρόοδο της χώρας, στις δύσκολες συνθήκες του διεθνούς ανταγωνισμού και της παγκοσμιοποίησης. Η ανεξάρτητη πορεία της χώρας, η ανάπτυξη ισόρροπων σχέσεων με όλα τα κράτη, συνδέεται με την Ελλάδα της ισχυρής οικονομίας, της ανάπτυξης, της γνώσης, της παιδείας. Συνδέεται με την Ελλάδα της ειρήνης, και της συνεργασίας με όλους τους λαούς. Η Ελλάδα του μέλλοντος αντλεί διδάγματα από το παρελθόν, αλλά δεν μπορεί να μείνει στο παρελθόν. Η Ελλάδα του μέλλοντος είναι η Ελλάδα της συνύπαρξης και όχι της σύγκρουσης, η Ελλάδα που εμπνέει σεβασμό με τα επιτεύγματά της. Η Ελλάδα που γνωρίζει να υπερασπίζεται με αποφασιστικότητα τα εθνικά της συμφέροντα, αξιοποιώντας, με γνώση και τόλμη τους διεθνείς και ευρωπαϊκούς συσχετισμούς. Η Ελλάδα, για να θυμηθούμε τον Ελευθέριο Βενιζέλο, θα προχωρήσει με την ανάδειξη των εθνικών της συμφερόντων. Οχι με τα εθνικά της δίκαια. Σ’ έναν κόσμο πολύπλοκο και βαθειά ανταγωνιστικό, η παρακαταθήκη του Ελ. Βενιζέλου είναι πολύτιμη. Δεν δίστασε κάτω από δύσκολες συνθήκες να υπερβεί τον εθνικό συναισθηματισμό και ν’ ανοίξει το δρόμο της ειρήνης και της συνεργασίας με την Τουρκία.

Υπερασπίσθηκε την Ελλάδα του μέλλοντος γιατί είχε όραμα και γιατί μόνος αυτός είχε την ηγετική δύναμη να βάλει το συλλογικό όφελος, πάνω από το προσωπικό πολιτικό κόστος.

Η ενσωμάτωση πάνω από 1.300.000 προσφύγων αποτελεί το σημαντικώτερο επίτευγμα του νέου ελληνικού κράτους. Πρόκειται για ένα τιτάνιο έργο, λόγω της οικονομικής κατάστασης της χώρας και των δύσκολων πολιτικών συνθηκών.

Οι συνέπειες για την ελληνική κοινωνία, σε όλους τους τομείς ήταν καθοριστικές :

αυξήθηκε ο πληθυσμός και ενισχύθηκε η εθνική ομογενοποίηση
αναζωογονήθηκε η αγροτική παραγωγή και η βιομηχανία, με νέο ειδικευμένο προσωπικό
οι πρόσφυγες έφεραν στην Ελλάδα ένα νέο κοσμοπολιτισμό
εμπλουτίσθηκε η ελληνική γλώσσα και η ελληνική πολιτιστική ταυτότητα, στη λογοτεχνία (με το Σεφέρη, το Βενέζη, το Θεοτοκά, τον Κοσμά Πολίτη, το Φώτη Κόντογλου, τη Διδώ Σωτηρίου), στη λαϊκή μουσική (με το ρεμπέτικο) στην καθημερινή ζωή (με τη διατροφή, την κουζίνα).
Ενισχύθηκαν οι δημοκρατικές βενιζελικές δυνάμεις. Με τη συμβολή των προσφύγων οργανώθηκε το συνδικαλιστικό κίνημα και αναπτύχθηκε η συνδικαλιστική συνείδηση.

Ολοι σήμερα γνωρίζουμε την τεράστια συμβολή των προσφύγων στην ανάπτυξη της Κορινθίας, μιας περιοχής αγροτικής και εσωστρεφούς, που δέχθηκε και ενσωμάτωσε τις νέες ιδέες, τα ήθη και τα έθιμά τους. Οπως σε όλη την Ελλάδα, έτσι και εδώ, αναπτύχθηκε ένα κίνημα αλληλεγγύης, για την ένταξη των προσφύγων στον τοπικό κοινωνικό και οικονομικό ιστό. Και μπορεί σήμερα, με την ανάπτυξη, οι προσφυγικές συνοικίες να έχουν αλλάξεις, εμείς οι παλιότεροι όμως κρατούμε ζωντανή τη μνήμη της αξιοπρέπειας, και της καθαριότητας των φτωχικών σπιτιών, τη σύγχρονη και προοδευτική αντίληψη για τη ζωή των συμπατριωτών μας προσφύγων. Και είχα πραγματικά την τύχη να γνωρίσω πολλούς απ’ αυτούς, που έχουν φύγει, δυστυχώς, από τη ζωή, αλλά για μένα θα αποτελούν πάντα τους φορείς της ιστορικής συνείδησης, που την έχουμε ανάγκη όλοι μας.

Η εκδήλωσή σας σήμερα είναι επίκαιρη και γιατί βλέπουμε γύρω μας, στα Βαλκάνια, με τους πολέμους της δεκαετίας του ’90, στη Μέση Ανατολή, στο Λίβανο, στην Παλαιστίνη, στο Ισραήλ, νέα προσφυγικά κύματα, νέες συγκρούσεις και ανθρώπινη δυστυχία. Βλέπουμε ακόμη, στην Ελλάδα και στην Ευρώπη, εκατομμύρια δυστυχισμένους οικονομικούς πρόσφυγες, που αναζητούν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και την επιβίωση.

Η ανθρωπιστική μας αλληλεγγύη είναι αναγκαία. Αλλά δεν φθάνει μόνο αυτή. Πρέπει να αγωνιζόμαστε για μία καλλίτερη ζωή για όλους, χωρίς κοινωνική αδικία και ανισότητες. Να αγωνιζόμαστε για έναν κόσμο ειρήνης και συνεργασίας. Αυτό το μήνυμα ειρήνης το στέλνουμε και στη γειτονική μας χώρα, την Τουρκία και τον Τουρκικό λαό. Μέσα στην ιστορική διαδρομή ζήσαμε συγκρούσεις και καταστροφές, καχυποψία και έχθρα. Ομως οι συγκρούσεις δεν είναι μονόδρομος. Μονόδρομος θα πρέπει να είναι η ειρηνική επίλυση των διαφορών μας, με διάλογο και διαπραγματεύσεις. Με πίστη στις αρχές και αξίες του διεθνούς δικαίου πρέπει να συνεχίσουμε στο δρόμο της εμπέδωσης των σχέσεων φιλίας και καλής γειτονίας. Να εργασθούμε μαζί για μια νέα περίοδο ειρηνικής συνύπαρξης. Με την υπέρβαση του ιστορικού παρελθόντος και με το βλέμμα στραμμένο στο μέλλον. Χωρίς φόβο και ανασφάλεια. Χωρίς αγκυλώσεις. Με την υποστήριξη της ευρωπαϊκής προοπτικής της Τουρκίας, γιατί μόνο ένα σύγχρονο και δημοκρατικό κράτος στην Τουρκία, μπορεί ν’ αποτελεί εγγύηση σταθερότητας για την περιοχή μας. Η Τουρκία έχει τις δικές της ευθύνες και υποχρεώσεις για να προχωρήσει στο δρόμο της Ευρώπης. Πρέπει να συμφιλιωθεί με το ιστορικό της παρελθόν, μέσα από την πορεία των μεταρρυθμίσεων και του εκδημοκρατισμού της. Να σεβασθεί τα δικαιώματα των μειονοτήτων – της ελληνικής μειονότητας και του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Σε αυτή την πολιτική πρέπει να παραμείνουμε σταθεροί, χωρίς να δίνουμε συγχρόνως καμία λευκή επιταγή. Μια ευρωπαϊκή δημοκρατική Τουρκία θα είναι προς το συμφέρον της Ελλάδας.

Οι νέες γενιές στις δύο χώρες έχουν δικαίωμα το “μέρισμα ειρήνης” και όχι στο “μέρισμα του πολέμου και των συγκρούσεων”. Η ιστορική μνήμη πρέπει να οδηγήσει στην ειρήνη και όχι στην επιστροφή σ’ ένα τραυματικό παρελθόν.

Αυτό πιστεύω ότι είναι η καλλίτερη υπεράσπιση της μνήμης των συμπατριωτών μας που έζησαν τον πόλεμο και την προσφυγιά.

Σας ευχαριστώ πολύ.